Esej to taka forma wypowiedzi pisemnej, która posiada wiele cech typowych dla literatury (np. kunsztowny, bogaty język) i publicystyki (np. subiektywizm autora).

Zgodnie z francuskim terminem essayer jest to próba, próba dotarcia do sedna rzeczy, do prawdy. Tekst eseju stanowi zatem zapis autorskiego procesu dochodzenia do jakiegoś punktu w rozważaniach na dany temat, dlatego pozostaje nieskończony, otwarty — tak samo, jak dyskusja, w której bierze udział. Jednym słowem esej to tekst wymagający od autora osobistej analizy tematu, przygotowania materiału i ciekawego skomponowania wypowiedzi.

Oto etapy, które mogą pomóc w pisaniu eseju:

1. Etap zbierania materiału:

• już w czasie słuchania wykładu, (który ma być inspiracją dla Twojego eseju) notuj; zapisuj także swoje skojarzenia, reakcje widowni — jeszcze nie wiesz przecież, co stanie się Twoim głównym tematem,

• daj sobie kilka dni na zbieranie przemyśleń (także pytań!) i skojarzeń związanych
  z wybranym zagadnieniem/wysłuchanym wykładem — zapisuj wszystko (najlepiej jednostonnie na kartkach, będzie Ci łatwiej później z tego skorzystać,

• w dogodnym dla siebie momencie przeczytaj wszystkie zapiski, spróbuj wybrać temat, który chciałbyś podjąć i — co bardzo ważne – zdecyduj, jakie stanowisko zajmiesz wobec tego zagadnienia,

• poszukaj dodatkowych materiałów na wybrany temat (wykorzystaj wiedzę szkolną, poszukaj
  w dostępnych źródłach naukowych/kulturowych/literackich; powinieneś znaleźć różne teksty kultury na dany temat) – zanotuj.

Materiał, który gromadzisz, może pochodzić z różnych dziedzin, mogą to być przykłady literackie, istniejące już na ten temat wypowiedzi eseistów, ale także wydarzenia historyczne czy nawet zdarzenia z naszego życia albo życia sławnych ludzi. Gromadzimy także anegdoty, aforyzmy, cytaty.

2. Etap selekcji materiału i tworzenia planu roboczego:

• przejrzyj wszystkie swoje zapiski i zdecyduj, jakie zagadnienie będzie tematem Twojego eseju — ostatecznie ustal cel tekstu — czy ma on coś przedstawić, czy kogoś przekonać;

• zdecyduj, jaka będzie myśl przewodnia Twojej wypowiedzi!!! Możesz wstępnie zatytułować esej;

• pamiętaj, że zebrane materiały nie tyle są samoistnym przedmiotem Twojej refleksji, co raczej mają ilustrować Twoje subiektywne spojrzenie na problem;

• dokonaj selekcji materiału — pozostaw do swojej dyspozycji wybrane części notatek;

• uporządkuj materiał; oddziel fakty na temat od opinii na temat;

• przygotuj roboczy plan wypowiedzi, pamiętając, że piszesz esej.

3. Etap pisania eseju według planu:

Jeśli dotarłeś do tego punktu pracy nad esejem, to znaczy, że wiesz CO chcesz napisać– teraz musisz zaplanować JAK to zrobisz. To chyba najważniejszy moment Twojej pracy!

• Pamiętaj, że esej nie tylko ma dotyczyć wybranego przez Ciebie tematu, ale także jego język ma ujawniać Twoje stanowisko i poglądy. Staraj się używać wyrażeń ujawniających Twoje poglądy i opinie (np. według mnie, jak sądzę, pragnę przedstawić itp.), umożliwiających snucie refleksji (np. wydaje się, wypada założyć) oraz słownictwo podtrzymujące kontakt z czytelnikiem (wyobraźmy sobie, zastanówmy się). Język wypowiedzi powinna charakteryzować erudycja, czyli urozmaicona składnia, stosowna do zagadnienia stylistyka. Esej to oczywiście dłuższa forma wypowiedzi.

• WSTĘP: zdecyduj, od czego zaczniesz tekst (np. cytat, anegdotka lub krótki opis rzeczywistego wydarzenia z życia); możesz postawić szereg pytań dotyczących tematu; możesz dać wyraz własnej opinii: „myślę, że…”

• CZĘŚĆ WŁAŚCIWA WYWODU: ukazuj temat możliwie najbardziej wszechstronnie, choć nie zawsze wyczerpująco; spróbuj ukazać różne perspektywy spojrzenia na temat; odwołuj się do wyobraźni i odczuć odbiorcy, możesz używać wyrażeń: „przyjmijmy, że…”, „ wyobraźmy sobie…”, „załóżmy, że…”, „gdyby przyjąć, że…”.

Możesz w swobodny sposób przeplatać rozważania rozmaitego typu, np. odwołania do literatury z aforyzmami; eseista nie musi przestrzegać zasady przyczynowo-skutkowej toku wywodu. Treść może przypominać rozmowę, jaką toczymy sami ze sobą, choć zawsze mając świadomość, co chcemy powiedzieć (dlatego ważna jest myśl przewodnia tekstu, której nie możemy zmieniać w trakcie!!!).

• ZAKOŃCZENIE: esej nie musi kończyć się podsumowaniem, konkluzją, warto jednak zaproponować na końcu tekstu jakąś interesującą puentę; może to być cytat, podkreślenie złożoności tematu lub jego nierozstrzygalności lub znaczące przerwanie wywodu (np. stwierdzeniem: : „ale to już problem na osobne rozważania.”)

• TYTUŁ:bardzo ważne jest, aby esej zatytułować, najlepiej jakąś zgrabną metaforą, użyć jakiejś gry językowej, skorzystać z frazeologizmu; tytuł powinno się nadawać po napisaniu całości eseju, gdyż jego zadaniem jest niejako streścić zawartość naszego wywodu; powinien być krótki i intrygujący, aby zachęcał czytelnika do przeczytania całości.

4. Etap przeredagowywania i korekty:

• przeczytaj krytycznie tekst swojego eseju; dokonaj poprawek merytorycznych, kompozycyjnych; wprowadź ostatnie zmiany,

• to moment, aby ostatecznie nadać wypowiedzi intrygujący tytuł,

• przeczytaj tekst pod kątem poprawności językowej, ortograficznej, interpunkcyjnej
  i edytorskiej.

TERAZ MOŻESZ BYĆ Z SIEBIE DUMNY– NAPISAŁEŚ PRAWDZIWY ESEJ!

*****************************************

Życzymy Wam ciekawych pomysłów i radosnych chwil tworzenia!

Zespół Edukacyjny

Fundacji Panteon Narodowy